İLKYARDIM

İlkyardım Nedir?

Herhangi bir kaza veya yaşamı tehlikeye düşüren bir durumda, sağlık görevlilerinin yardımı sağlanıncaya kadar, hayatın kurtarılması ya da durumun kötüye gitmesini önleyebilmek amacı ile olay yerinde, tıbbi araç gereç aranmaksızın, mevcut araç ve gereçlerle yapılan ilaçsız uygulamadır.

Acil Tedavi Nedir?

Hasta ve yaralılara acil tedavi ünitelerinde doktor ve sağlık personeli tarafından yapılan tıbbi müdahaledir.

İlkyardımcı Kimdir?

İlkyardım tanımında belirtilen amaç doğrultusunda hasta veya yaralıya tıbbi araç gereç aranmaksızın mevcut araç gereçlerle, ilaçsız uygulamaları yapan eğitim almış kişi ya da kişilerdir.

İlkyardımcının Özellikleri:

• Sakin,kendine güvenli ve pratik olmak,
• Kendi can güvenliğini korumak,
• İnsan vücudunu bilmek,
• Olanakları değerlendirebilmek,
• Anında ve doğru haber vermek,
• Çevredekileri organize edebilmek,
• İletişim becerisine sahip olmak.

İlkyardım Ve Acil Tedavi Arasındaki Fark Nedir?

Acil tedavi bu konuda ehliyetli kişilerce gerekli donanımla yapılan müdahale olmasına karşın, ilkyardım bu konuda eğitim almış herkesin olayın olduğu yerde bulabildiği malzemeleri kullanarak yaptığı hayat kurtarıcı müdahaledir.

İlkyardımın Öncelikli Amaçları Nelerdir?

• Hayati tehlikeyi ortadan kaldırmak,
• Yaşamsal fonksiyonların sürdürülmesini sağlamak
• Hasta / yaralının durumunun. kötüleşmesini önlemek
• İyileşmeyi kolaylaştırmak

İlkyardımın ABC ‘ Si Nedir?

A- Hava yolu açıklığının değerlendirilmesi
B- Solunumun değerlendirilmesi
C- Dolaşımın değerlendirilmesi

İlkyardımın Temel Uygulamaları Nelerdir?

(KBK) olarak ifade edilir :
• Koruma
• Bildirme
• Kurtarma

Koruma:
Kaza sonuçlarının ağırlaşmasını önlemek için olay yerinin değerlendirilmesini kapsar. En önemli işlem olay yerinde oluşabilecek tehlikeleri belirleyerek güvenli bir çevre oluşturmaktır.

Bildirme:
Telefon veya diğer kişiler aracılığı ile, mümkün olan en kısa sürede, olay yada kaza hakkında gerekli yardım kuruluşlarına bilgi verilmesini kapsar. İlkyardım gerektiren bir durumda Türkiye'de telefon iletişimleri 112 acil telefon numarası üzerinden gerçekleştirilmelidir.

112 Aranması Sırasında Nelere Dikkat Edilmelidir?

• Sakin olunmalı,
• Sorulara net cevap verilmeli,
• Kesin yer ve adres bilgileri verilmeli,
• Kimin aradığı bildirilmeli,
• H/Y adı ve olayın tanımı yapılmalı,
• H/Y durumu ve sayısı bildirilmeli,
• Nasıl bir yardım verildiği belirtilmeli,
• Tüm bilgiler verilip teyidi yapılmadan telefon kapatılmamalı.

Kurtarma (Müdahale):
Olay yada kaza yerinde, hasta yada yaralılara hızlı ancak sakin bir şekilde yapılan müdahaleleri kapsar.

İlkyardımcının Müdahale İle İlgili Yapması Gerekenler Nelerdir?

• Hasta/yaralıların durumunu değerlendirmek (ABC) ve öncelikli müdahale edilecekleri belirlemek,
• Hasta/yaralıların korku ve endişelerini gidermek,
• Hasta/yaralılara müdahalede yardımcı olacak kişileri organize etmek,
• Hasta/yaralının durumunun ağırlaşmasını önlemek için kendi kişisel olanakları ile gerekli müdahalelerde bulunmak,
• Kırıklara yerinde müdahale etmek,
• Hasta/yaralıyı sıcak tutmak,
• Hasta/yaralının yarasını görmesine izin vermemek,
• Hasta/yaralıları hareket ettirmeden müdahale yapmak,
• Hasta/yaralıların en uygun yöntemlerle en yakın sağlık kuruluşuna sevkini sağlamak (112),
• Ancak, hasta/yaralının hayati tehlikede olmadığı sürece ağır yaralı bir kişi asla yerinden kıpırdatılmamalıdır,

Hayat Kurtarma Zinciri Nedir?

4 halkadan oluşur.
İlkyardımcının görevi ilk 2 halkadır.

• 1.halka: Sağlık kuruluşuna haber verme.
• 2.halka: Olay yerinde yapılan TYD
• 3.halka: Ambulans ekipleri müdahalesi
• 4.halka: Hastane acil servisleri

Boğulmalarda İlkyardım

BOĞULMA NEDİR?
Boğulma, vücuttaki dokulara yeterli oksijen gitmemesi sonucu dokularda bozulma meydana gelmesidir.

BOĞULMA NEDENLERİ NELERDİR?
• Bayılma ve bilinç kaybı sonucu dilin geriye kayması
• Nefes borusuna sıvı dolması
• Nefes borusuna yabancı cisim kaçması
• Asılma
• Akciğerlerin zedelenmesi
• Gazla zehirlenme
• Suda boğulma

BOĞULMALARDA GENEL BELİRTİLER NELERDİR?
• Nefes almada güçlük
• Gürültülü, hızlı ve derin solumum
• Ağızda balgam toplanması ve köpüklenme
• Yüzde, dudaklarda ve tırnaklarda morarma
• Genel sıkıntı hali
• Cevaplarda isabetsizlik, kararsızlık
• Bayılma

BOĞULMALARDA GENEL İLKYARDIM İŞLEMLERİ NE OLMALIDIR?
• Boğulma nedeni ortadan kaldırılır,
• Bilinç kontrolü yapılır,
• ABC değerlendirilir,
• Temel yaşam desteği sağlanır,
• Derhal tıbbi yardım istenir (112),
• Yaşam bulguları izlenir.

Kanamalarda İlkyardım

KANAMA NEDİR?
Damar bütünlüğünün bozulması ile kanın damar dışına (vücudun içine veya dışına doğru) boşalmasıdır. Kanamanın ciddiyeti aşağıdaki durumlara bağlıdır;
• Kanamanın hızına
• Vücutta kanın aktığı bölgeye
• Kanama miktarına
• Kişinin fiziksel durumu ve yaşına.

KAÇ ÇEŞİT KANAMA VARDIR?
Vücutta kanın aktığı bölgeye göre 3 çeşit kanama vardır:
Dış kanamalar: Kan yaradan vücut dışına doğru akar.
İç kanamalar: Vücut içine kanama olduğu için gözle görülemez.
Doğal deliklerden olan kanamalar:Kulak, burun, ağız, anüs, üreme organlarından olan kanamalardır.

Kanama arter, ven yada kılcal damar kanaması olabilir.
• Arter kanamaları kalp atımları ile uyumlu olarak kesik kesik akar ve açık renklidir.
• Ven kanamaları ise koyu renkli ve sızıntı şeklindedir.
• Kılcal damar kanaması küçük kabarcıklar şeklindedir.
• Kanamanın değerlendirilmesinde, şok belirtilerinin izlenmesi çok önemlidir.

KANAMALARDA İLKYARDIM UYGULAMALARI NELERDİR?

A- DIŞ KANAMALARDA İLKYARDIM:

• Hasta / yaralının durumu değerlendirilir (ABC),
• Yardım çağırılır (112),
• Yara yada kanama değerlendirilir,
• Kanayan yer üzerine temiz bir bezle bastırılır,
• Kanama durmazsa ikinci bir bez konarak basınç arttırılır,
• Gerekirse bandaj ile sararak basınç uygulanır,
• Kanayan yere en yakın basınç noktasına baskı uygulanır,
• Kanayan bölge yukarı kaldırılır,
• Çok sayıda yaralının bulunduğu bir ortamda tek ilkyardımcı varsa, yaralı güç koşullarda bir yere taşınacaksa, uzuv kopması varsa ve baskı noktalarına baskı uygulamak yeterli olmuyorsa turnike uygulanır,
• Şok pozisyonu verilir,
• Sık aralıklarla yaşamsal bulguları değerlendirilir (2-3dk),
• Kanayan bölge dışarıda kalacak şekilde üstü örtülür,
• Yapılan uygulamalar varsa turnike ile ilgili bilgiler yazılır,
• Hızla sevk edilmesi sağlanır.
• Turnike uygulaması kanamanın durdurulamadığı durumlarda başvurulacak en son uygulamadır.
• Çünkü uzun süreli turnike uygulaması sonucu doku harabiyeti meydana gelebilir ve sonucunda uzvun tamamen kaybına neden olunabilir.

TURNİKE UYGULAMASINDA DİKKAT EDİLECEK HUSUSLAR NELER OLMALIDIR?

• Turnike uygulamasında kullanılacak malzemelerin genişliği en az 8-10 cm olmalıdır.
• Turnike uygulamasında ip, tel gibi kesici malzemeler kullanılmamalıdır.
• Turnikeyi sıkmak için tahta parçası, kalem gibi malzemeler kullanılabilir.
• Turnike kanama duruncaya kadar sıkılır, kanama durduktan sonra daha fazla sıkılmaz.
• Turnike uygulanan bölgenin üzerine hiçbir şey örtülmez.
• Turnike uygulamasının yapıldığı saat bir kağıda yazılmalı ve yaralının üzerine asılmalıdır
• Uzun süreli kanamalardaki turnike uygulamalarında, kanayan bölgeye göre 15-20 dakikada bir turnike gevşetilmelidir.
• Turnike, kol ve uyluk gibi tek kemikli bölgelere uygulanır, ancak önkol ve bacağa el ve ayağın beslenmesini bozabileceği için uygulanmaz. Uzuv kopması durumlarında, önkol ve bacağa da turnike uygulanabilir.

EL VE AYAK KOPMALARINDA TURNİKE NASIL UYGULANIR?
Uzuv kopmaları, kaza ve yaralanmalarda atardamar yaralanmalarına neden olarak ölüme yol açmaktadır.
• Kopmuş olan uzvun kanama kontrolü yapılır, tampon yapılır ve kapatılır.
• Turnike uzvun koptuğu bölgeye en yakın olan ve deri bütünlüğünün bozulmamış olduğu bölgeye uygulanır.
• Turnike uygulandıktan sonra sıkılaştırılarak uzuvdaki kanama kontrol edilir.
• Kopmuş uzuv parçası, su geçirmeyen bir plastik torbaya konur.(Eğer varsa steril bir sargı bezi veya temiz bir bez parçasına sarılarak)
• Daha sonra kopmuş uzuv parçasının konduğu plastik torba ağzı kapatıldıktan sonra, içerisinde 1 ölçek suya 2 ölçek buz konulmuş ikinci bir torbaya yada kovaya konulur. Bu şekilde, kopmuş uzuv parçasının buz ile direkt teması önlenmiş ve soğuk bir ortamda taşınması sağlanmış olur.
• Torbanın üzerine kopan uzuv parçasının sahibine ait kimlik bilgileri kaydedilir ve yaralı ile aynı araca konarak en çok 6 saat içerisinde sağlık kuruşuna sevki sağlanır.

B- İÇ KANAMALARDA İLKYARDIM

İç kanamalar, şiddetli travma, darbe, kırık, silahla yaralanma nedeniyle oluşabilir. Hasta / yaralıda şok belirtileri vardır. İç kanama şüphesi olanlarda aşağıdaki uygulamalar yapılmalıdır.
• Hasta / yaralının bilinci ve ABC si değerlendirin,
• Üzerini örterek ayakları 30 cm yukarı kaldırın,
• Tıbbi yardım isteyin(112)
• Asla yiyecek ve içecek vermeyin,
• Hareket ettirmeyin (özellikle kırık varsa)
• Yaşamsal bulguları inceleyin,
• Sağlık kuruluşuna sevkini sağlayın.

C- DOĞAL DELİKLERDEN ÇIKAN KANAMALARDA İLKYARDIM:

Burun kanaması:
• Hasta / yaralı sakinleştirin, endişeleri giderin,
• Oturtun,
• Başı hafifçe öne eğin,
• Burun kanatlarını 5 dakika süre ile sıkın,
• Doktora gitmesini sağlayın.

Kulak kanaması:
• H/Y sakinleştirin,endişelerini giderin,
• Hafifse kulak temiz bir bezle temizleyin,
• Kanama ciddi ise kulağı tıkamadan temiz bezlerle kapayın,
• Bilinci yerinde ise hareket ettirmeden sırt üstü yatırın,
• Bilinçsiz ise kanayan kulak üzerine yan yatırın,

ŞOK NEDİR?

Kalp-damar sisteminin yaşamsal organlara uygun oranda kanlanma yapamaması nedeniyle ortaya çıkan ve tansiyon düşüklüğü ile seyreden bir akut dolaşım yetmezliğidir.

KAÇ ÇEŞİT ŞOK VARDIR?
Nedenlerine göre 4 çeşit şok vardır:
• Kardiyojenik şok(Kalp kökenli)
• Hipovolemik şok(Sıvı kaybına bağlı)
• Toksik şok(Zehirlenmelere bağlı)
• Anaflaktik şok(Allerjik nedenlere bağlı)

ŞOK BELİRTİLERİ NELERDİR?
• Kan basıncında düşme
• Hızlı ve zayıf nabız
• Hızlı ve yüzeyel solunum
• Ciltte solukluk, soğukluk ve nemlilik
• Endişe, huzursuzluk
• Baş dönmesi
• Dudaklar veya mukozada solukluk yada morarma
• Susuzluk hissi
• Bilinç seviyesinde azalma

ŞOKTA İLKYARDIM UYGULAMALARI NELERDİR?
• Çevre ve kendi güvenliğini sağlayın,
• Hava yolunun açıklığı sağlayın,
• Hasta/ yaralının mümkün olduğunca temiz hava solumasını sağlayın,
• Varsa kanamayı hemen durdurun,
• Şok pozisyonu verin,
• Hasta / yaralıyı sıcak tutun,
• Hasta / yaralının hareket etmemesini sağlayın,
• Hızlı bir şekilde tıbbi yardım isteyin (112) ve sağlık kuruluşuna sevkini sağlayın,
• Hasta / yaralının endişe ve korkularını giderin,psikolojik destek olun.

ŞOK POZİSYONU NASIL VERİLİR?
• Hasta / yaralı düz olarak sırt üstü yatırılır,
• Bacaklarını 30 cm kadar yukarı altına destek konur (Çarşaf, battaniye yastık, kıvrılmış giysi vb.),
• Üzeri örtülerek ısıtılır,
• Yardım gelinceye kadar hasta / yaralının yanında kalınmalıdır,
• Belli aralıklarla (2-3 dk) bir yaşam bulguları değerlendirilmelidir.

Yanık, Donma ve Sıcak Çarpmasında İlkyardım

YANIK NEDİR?

Herhangi bir ısıya maruz kalma sonucu oluşan doku bozulmasıdır.

• Genellikle sıcak su veya buhar teması sonucu meydana geldiği gibi,
• Sıcak katı maddelerle temas,
• Asit/alkali gibi kimyasal maddelerle temas,
• Elektrik akımı etkisi yada
• Radyasyon nedeni ile de oluşabilir.

YANIK ÇEŞİTLERİ NELERDİR?

Fiziksel yanıklar:
• Isı ile oluşan yanıklar
• Elektrik nedeni ile oluşan yanıklar
• Işın ile oluşan yanıklar
• Sürtünme ile oluşan yanıklar
• Donma sonucu oluşan yanıklar

Kimyasal yanıklar:
• Asit alkali madde ile oluşan yanıklar

YANIĞIN CİDDİYETİNİ BELİRLEYEN FAKTÖRLER NELERDİR?
• Derinlik
• Yaygınlık
• Bölge
• Enfeksiyon riski
• Yaş
• Solunum yoluyla görülen zarar
• Önceden var olan hastalıklar

YANIKLAR NASIL DERECELENDİRİLİR?

1. derece yanık: Deride kızarıklık, ağrı, yanık bölgede ödem vardır. Yaklaşık 48 saatte iyileşir.
2. derece yanık: Deride içi su dolu kabarcıklar (bül) vardır. Ağrılıdır. Derinin kendini yenilemesi ile kendi kendine iyileşir.
3. derece yanık: Derinin tüm tabakaları etkilenmiştir. Özellikle de kaslar, sinirler ve damarlar üzerinde etkisi görülür. Beyaz ve kara yaradan siyah renge kadar aşamaları vardır.Sinirler zarar gördüğü için ağrı yoktur.

YANIĞIN VÜCUTTAKİ OLUMSUZ ETKİLERİ NELERDİR?
• Derinliği, yaygınlığı ve oluştuğu bölgeye bağlı olarak organ ve sistemlerde işleyiş bozukluğuna yol açar.
• Ağrı ve sıvı kaybına bağlı olarak şok meydana gelir.
• Hasta/ yaralının kendi vücudunda bulunan mikrop ve toksinlerle enfeksiyon oluşur.

ISI İLE OLUŞAN YANIKLARDA İLKYARDIM İŞLEMLERİ NELERDİR?
• Kişi hala yanıyorsa paniğe engel olunur, koşması engellenir.
• Hasta / yaralının üzeri battaniye vb. ile kapatılır ve yuvarlanması sağlanır.
• Yaşam belirtileri değerlendirilir(ABC).
• Solunum yolunun etkilenip etkilenmediği kontrol edilir.
• Yanık bölge en az 20 dakika soğuk su altında tutulur (yanık yüzeyi büyükse ısı kaybı çok olacağından önerilmez)
• Ödem oluşabileceği düşünülerek yüzük, bilezik, saat vb. eşyalar çıkarılır.
• Yanmış alandaki deriler kaldırılmadan giysiler çıkarılır.
• Takılan yerler varsa kesilir.
• Hijyen ve temizliğe dikkat edilir.
• Su toplamış yerler patlatılmaz.
• Yanık üzerine hiçbir madde (ilaç dahil) sürülmemelidir.
• Yanık üzeri temiz bir bezle örtülür.
• H/Y battaniye ile örtülür.
• Yanık bölgeler birlikte bandaj yapılmamalıdır.
• Yanık geniş ve sağlık kuruluşu uzaksa H/Y’ nın kusması yoksa bilinçliyse ağızdan sıvı verilerek sıvı kaybı önlenir:
• 1 lt su -1 çay kaşığı karbonat -1 çay kaşığı tuz.
• Tıbbi yardım istenir (112).

KİMYASAL YANIKLARDA İLKYARDIM NASIL OLMALIDIR?
• Deriyle temas eden kimyasal maddenin en kısa sürede deriyle teması kesilmelidir.
• Bölge bol tazyiksiz suyla, en az 15-20 dakika yumuşak bir şekilde yıkanmalıdır.
• Giysiler çıkarılmalıdır.
• Hasta / yaralı örtülmelidir.
• Tıbbi yardım istenmelidir(112).

ELEKTRİK YANIKLARINDA İLKYARDIM NASIL OLMALIDIR?
• Soğukkanlı ve sakin olunmalıdır.
• H/Y’ ya dokunmadan önce elektrik akımı kesilmelidir.
• Akımı kesme imkanı yoksa tahta çubuk yada ip gibi bir cisimle elektrik teması kesilmelidir.
• H/Y’ nın ABC si değerlendirilmelidir.
• H/Y’ ya kesinlikle su ile müdahale edilmemelidir.
• H/Y hareket ettirilmemelidir.
• Hasar gören bölgenin üzeri temiz bezle örtülmelidir.
• Tıbbi yardım istenmelidir (112).

SICAK ÇARPMASI BELİRTİLERİ NELERDİR?
Yüksek derecede ısı ve nem sonucu vücut ısısının ayarlanamaması sonucu ortaya bazı bozukluklar çıkar. Sıcak çarpmasının belirtileri:

• Adale krampları
• Güçsüzlük, yorgunluk
• Baş dönmesi
• Davranış bozukluğu, sinirlilik
• Solgun ve sıcak deri
• Bol terleme (daha sonra azalır)
• Mide krampları, kusma, bulantı
• Bilinç kaybı, hayal görme
• Hızlı nabız

SICAK ÇARPMASINDAN KORUNMAK İÇİN ALINMASI GEREKEN ÖNLEMLER NELERDİR?
• Şapka,güneş gözlüğü ve şemsiye kullanılmalıdır.
• Terletmeyen,açık renkli giysiler giyilmelidir.
• Bol miktarda sıvı tüketilmelidir.
• Vücut temiz tutulmalıdır.
• Her öğünde yeterli miktarda gıda alınmalıdır.
• Gereksiz ve bilinçsiz ilaç kullanılmamalıdır.
• Direkt güneş ışığına maruz kalınmamalıdır.
• Kapalı mekanlar düzenli aralıklarla havalandırılmalıdır.

SICAK ÇARPMASINDA İLKYARDIM NASIL OLMALIDIR?
• Hasta serin ve havadar bir yere alınır,
• Giysiler çıkarılır,
• Sırt üstü yatırılarak, kol ve bacaklar yükseltilir,
• Bulantısı yoksa ve bilinci açıksa su ve tuz kaybını gidermek için 1 litre su,1 çay kaşığı tuz,1 çay kaşığı karbonatla hazırlanan sıvı yada soda içirilir.
• Ilık suyla banyo yaptırılır,
• Tıbbi yardım istenir(112).

DONMA BELİRTİLERİ NELERDİR?
Aşırı soğuk nedeni ile soğuğa maruz kalan bölgeye yeterince kan gitmemesi ve dokularda kanın pıhtılaşması ile dokuda hasar oluşur. Donmalar şu şekilde derecelendirilir:

Birinci derece: En hafif şeklidir. Erken müdahale edilirse hızla iyileşir.
• Deride solukluk, soğukluk hissi olur,
• Uyuşukluk, halsizlik görülür,
• Daha sonra kızarıklık ve iğnelenme hissi oluşur.

İkinci derece: Soğuğun sürekli olması ile belirtiler belirginleşir.
• Zarar gören bölgede gerginlik hissi olur,
• Ödem, şişkinlik, ağrı, içi su dolu kabarcıklar (bül) meydana gelir,
• Su toplanması iyileşirken siyah kabuklara dönüşür.

Üçüncü derece: Dokuların geriye dönülmez biçimde hasara uğramasıdır.
• Canlı ve sağlıklı deriden kesin hatları ile ayrılan siyah bir bölge oluşur.

DONMADA İLKYARDIM NASIL OLMALIDIR?
• Hasta yaralı ılık bir ortama alınarak soğukla teması kesilir(ısıtma için aşırı sıcak uygulaması yapılmamalıdır),
• Sakinleştirilir,kesin istirahat ettirilir, hareket ettirilmez,
• Kuru giysiler giydirilir,
• Sıcak içecekler verilir(alkol ve tütün kullanımına izin verilmez),
• Su toplamış bölgeler patlatılmaz,bu bölgelerin üstü örtülür,
• Donuk bölge ovulmaz kendi kendine ısınması sağlanır ,
• El ve ayak doğal pozisyonda tutulur,
• Isınma işleminden sonra hala hissizlik varsa bezle bandaj yapılır ,
• El ve ayaklar yukarı kaldırılır,
• Tıbbi yardım istenir (112).

Hayvan Isırmasında İlkyardım

Hayvan ısırmaları neden önemlidir?
• Kedi,köpek vb. hayvanların dişleri sivri,keskin ve daima mikropludur.
• Isırmaları halinde derin dokular etkilenir ve mikroplar daha derine taşınır.

Kedi, köpek ısırmalarında ilkyardım nasıl olmalıdır?
• H/Y’ nın ABC’si değerlendirilir.
• Hafif yaralanmalarda yara 5 dk. süreyle sabun ve soğuk su ile yıkanır.
• Yaranın üstü temiz bir bezle kapatılır.
• Ciddi yaralanma ve kanama varsa yaraya temiz bir bezle basınç uygulanarak kanama durdurulmalıdır.
• Tıbbi yardım istenmeli(112).
• H/Y kuduz ve/veya tetanoz aşısı için uyarılmalıdır.

Arı sokmalarının belirtileri nelerdir?
• Belirtiler kısa sürer.
• Acı, şişme, kızarıklık gibi lokal belirtiler olur.
• Arı birkaç yerden soktuysa,nefes borusuna yakın bir yerden soktuysa yada kişi alerjik bünyeli ise tehlikeli olabilir.

Arı sokmalarında ilkyardım nasıl olmalıdır?
• Yaralı bölge yıkanır.
• Derinin üzerinden görülüyorsa arının iğnesi çıkarılır
• Soğuk uygulama yapılır.
• Eğer ağızdan sokmuşsa, solunumu güçleştiriyorsa buz emmesi sağlanır.
• Ağız içi sokmalarında ve alerji hikayesi olanlarda tıbbi yardım istenir(112).
• Çamur,tükürük,amonyak sürülmemelidir.Bunlar yarayı enfekte edebilir.

Akrep sokmalarının belirtileri nelerdir?
Kuvvetli bir lokal reaksiyon oluşturur.
• Ağrı,
• Ödem,
• İltihaplanma , kızarma, morarma,
• Adale krampları, titreme ve karıncalanma,
• Huzursuzluk, havale gözlenebilir.

Yılan sokmalarının belirtileri nelerdir?
Lokal ve genel belirtiler verir :
• Bölgede morluk, iltihaplanma (1-2 hafta sürer)
• Kusma, karın arısı, ishal gibi sindirim bozuklukları,
• Aşırı susuzluk,
• Şok,kanama
• Psikolojik bozukluklar,
• Kalpte ritim bozukluğu,
• Baş ağrısı ve solunum düzensizliği
• Başa yakın bölgede olması tehlikelidir.

Yılan sokmalarında ilkyardım nasıl olmalıdır?
• Hasta sakinleştirilip, dinlenmesi sağlanır,
• Yara su ile yıkanır,
• Yaraya yakın bölgede baskı yapabilecek eşyalar (yüzük, bilezik vb.) çıkarılır,
• Yara baş ve boyunda ise yara çevresine baskı uygulanır,
• Kol ve bacaklarda ise yara üstünden dolaşımı engellemeyecek şekilde bandaj uygulanır (Turnike uygulanmaz),
• Soğuk uygulama yapılır,
• Yara üzerine herhangi bir girişimde bulunulmaz (yara emilmez),
• Yaşamsal bulgular izlenir,
• Tıbbi yardım istenir (112).

Deniz canlıları sokmasında belirtiler nelerdir?
Çok ciddi değildir. Lokal ve genel belirtiler görülür :
• Kızarma
• Şişme
• İltihaplanma
• Sıkıntı hissi
• Huzursuzluk
• Havale
• Baş ağrısı

Deniz canlıları sokmasında ilkyardım nasıl olmalıdır?
• Yaralı bölge hareket ettirilmez.
• Batan diken varsa ve görünüyorsa çıkartılır.
• Etkilenen bölge ovulmamalıdır.
• Bu hayvanların soktuğu bölge sıcağa karşı dayanıksızdır,bu yüzden soktuğu bölgeye sıcak su tatbik ederek acı hafifletilmelidir.
• Denizanası çarpması halinde bölgenin tuzlu su ile yıkanıp temizlenmesi gerekir.
• Sağlık kuruluşuna sevk edilmelidir.

Kırık, Çıkık ve Burkulmalarda İlkyardım

KIRIK NEDİR?
• Kırık, kemik bütünlüğünün bozulmasıdır.
• Kırıklar darbe sonucu yada kendiliğinden oluşabilir.
• Yaşlılık ile birlikte kendiliğinden kırık oluşma riski de artar.

KAÇ ÇEŞİT KIRIK VARDIR?

Kapalı kırık: Kemik bütünlüğü bozulmuştur. Ancak deri sağlamdır.

Açık kırık : Deri bütünlüğü bozulmuştur. Kırık uçları dışarı çıkabilir. Beraberinde kanama ve enfeksiyon tehlikesi taşırlar.

KIRIK BELİRTİLERİ NELERDİR?
• H/Y yaralanmanın meydana geldiği esnada bir çatırtı duyduğu veya hissettiğinden bahsedebilir,
• Hareket ile artan ağrı,
• Şekil bozukluğu, hareket kaybı,
• Ödem ve kanama nedeniyle morarma,
• Ağrılı bölgelerin tespiti için elle muayene gereklidir.

KIRIĞIN YOL AÇABİLECEĞİ OLUMSUZ DURUMLAR NELERDİR?
• Kırık yakınındaki damar,sinir,kaslarda yaralanma ve sıkışma,
• Kırık bölgede nabız alınamaması,
• Kırık bölgede solukluk,soğukluk,
• Parçalı kırıklarda kanamaya bağlı şok,
• Açık kırıklarda enfeksiyon riski

KIRIKLARDA İLKYARDIM NASIL OLMALIDIR?
• Hayatı tehdit eden yaralanmalara öncelik verilmelidir,
• Hasta / yaralı hareket ettirilmemelidir,
• Sıcak tutulmalıdır,
• Kol etkilenmişse yüzük, saat, vb. eşyalar çıkarılmalıdır,
• Tespit ve sargı yapılırken parmaklar görünecek şekilde açıkta bırakılır,
• Kırık şüphesi olan bölge ani hareketlerden kaçınarak sopa, tahta, karton, vb. sert malzemelerle bir alt ve bir üst eklemleri de içine alacak şekilde tespit edilmelidir,
• Açık kırıklarda tespitten önce yara üzeri temiz bezle kapatılmalıdır,
• Kırık bölgede sık aralıklarla nabız, derinin rengi ve ısısı kontrol edilmelidir,
• Kol ve bacaklar yukarıda tutulur,
• Tıbbi yardım istenmelidir (112).

BURKULMA NEDİR?
Eklem yüzeylerinin zorlanmalar sonucu anlık olarak ayrılmasıdır.

BURKULMA BELİRTİLERİ NELERDİR?
• Burkulan bölgede ağrı
• Kızarma, şişlik
• İşlev kaybı

BURKULMADA İLKYARDIM NASIL OLMALIDIR?
• Sıkıştırıcı bir bandajla burkulan eklem tespit edilir,
• Şişliği azaltmak için bölge yukarı kaldırılır,
• Hareket ettirilmez,
• Tıbbi yardım sağlanır (112).

ÇIKIK NEDİR?
Eklem yüzeylerinin kalıcı olarak ayrılmasıdır.Burkulmalardan farklı olarak kendiliğinden normal konumuna dönemez.

ÇIKIK BELİRTİLERİ NELERDİR?
• Yoğun ağrı
• Şişlik ve kızarıklık
• İşlev kaybı
• Şekil bozukluğu

ÇIKIKTA İLKYARDIM NASIL OLMALIDIR?
• Eklem aynen bulunduğu şekilde tespit edilir,
• Kırık yerine oturtulmaya çalışılmaz,
• Hasta / yaralıya ağızdan hiçbir şey verilmez,
• Bölgede nabız, deri rengi ve ısısı kontrol edilir,
• Tıbbi yardım sağlanır (112).

KIRIK ÇIKIK VE BURKULMALARDA TESPİT NASIL OLMALIDIR?
Tespit için ilkyardımcı elde olan malzemeleri kullanır. Bunlar üçgen sargı, rulo sargı, battaniye, hırka, eşarp, kravat, tahta, karton vb. malzemeler olabilir.

TESPİT SIRASINDA DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HUSUSLAR NELERDİR?
• Tespit yapılırken yaralı bölge sabit tutulmalıdır,
• Yara varsa üzeri temiz bir bezle kapatılmalıdır,
• Tespit edilecek bölge önce yumuşak malzeme ile kaplanmalıdır,
• Yaralı bölge nasıl bulunduysa öyle tespit edilmelidir, düzeltilmeye çalışılmamalıdır,
• Tespit kırık, çıkık. ve burkulmanın üstündeki ve altında kalan eklemleri de içerecek şekilde yapılmalıdır.

TESPİT YÖNTEMLERİ NELERDİR?

Kol ve köprücük kemiği kırığı tespiti:
• Koltuk altına yumuşak malzeme yerleştirilir,
• Kol askısı yerleştirilir ,
• Üçgen bandaj yaralının gövdesinin üzerinde, üçgenin tepesi dirsek tarafına, tabanı gövdeyle aynı hizada olacak şekilde yerleştirilir,
• El dirsek hizasında bükülü olarak göğsün alt kısmına yerleştirilir. Üçgen bandajın iki ucu yaralının boynuna düğümlenir. Tespit edilen elin parmakları görülebilir şekilde olmalıdır,
• Kol askısı desteği, göğüs boşluğu ve yaralı kol üzerine yerleştirilir. (geniş dış bandajda yerleştirilebilir.) Böylelikle, vücuda yapışık bir şekilde yaralı kol ve omuz eklemi sabitlenmiş olur.
Pazı kemiği kırığı tespiti:
• Sert tespit malzemesiyle yapılır,
• Kırık kemiği tespit edecek olan malzemeler yerleştirilmeden önce, kolun altına (koltuk boşluğundan yararlanılarak) iki şerit yerleştirilir,
• Malzemelerden kısa olanı koltuk altından itibaren dirseği içine alacak şekilde yerleştirilir,
• Uzun olanı omuzla dirseği içine alacak şekilde yerleştirilir,
• Daha önceden yerleştirilen şeritlerle bağlanarak tespit edilir. Şeritler çok kısa bağlanmamalıdır,
• Dirseği tespit için kol askısı takılır,
• Omuz tespiti için, göğüs ve yaralı kol üzerinden geniş kumaş şerit veya üçgen bandaj uygulanır.
Dirsek kırığı tespiti:
• Kol gergin vaziyette bulunduysa, hastanın vücudu boyunca gergin ve deri ile arası yumuşak malzemeyle doldurulmuş tespit malzemeleri yardımıyla tespit edilir.
• Eğer bükülmüş vaziyette bulunduysa, bir kol askısı desteği yardımıyla tespit edilir.
• Burada amaç eklemi aynen bulunduğu şekli ile tespit etmektir.
Kol askısıyla ön kol, bilek ve el tespiti:
• Kırık dirsek ve bilek ekleminin hareketini önlemek için yaralı ön kolun altına üçgen kol askısı yerleştirilir.
• Hasta / yaralının boynunun arkasına üçgenin iki ucu düğümlenir.
• Aşırı hareket etmesini engellemek için geniş bir bandaj yardımıyla, gövdeye bağlanır.
Dirsek kemiği ve/veya ön kol kemiği kırığında sert malzemelerle tespit:
• Ön kolun altına 2 şerit yerleştirilir,
• Yumuşak maddeyle desteklenmiş sert tespit malzemelerinden biri parmak diplerinden dirseğe kadar içe, diğeri elin dış yüzünden dirseğe gelecek şekilde dışa konarak tespit edilir,
• Daha önceden yerleştirilen şeritlerle bağlanır fazla sıkılmamalıdır,
• Dirsek eklemini tespit için kol askısı takılır,
• Bilek kemiklerinde veya el tarak kemiğinde, bölgeyi bir kol askısı ile tespit yeterlidir,
• Parmak kemiği kırıkları ile çıkığı ayırt etmek zordur. Tespit için, bir tespit malzemesi ile, yaralı parmak, yanındaki sağlıklı parmakla bandaj yapılabilir.
Pelvis kemiği kırığı tespiti:
• Her iki bacak arasına bir dolgu malzemesi konur,
• Sekiz şeklindeki bir bandajla bilekler tespitlenir,.
• Doğal boşlukların altından (dizler ve bilekler) bandajları kaydırmak ve iki tanesi kalça ve dizler arasında diğer ikisi dizler ve bilekler arasında olacak şekilde düğümlenerek tespit edilir. Bütün düğümler aynı tarafta olmalıdır.
Uyluk kemiği kırığının tespiti:
Sert tespit malzemesi ve sağlam bacağı (ikinci bir tespit malzemesi gibi) kullanarak tespit etme:
• Bir el ayağın üst kısmına, diğeri bileğe konularak yaralı bacak tutulur ve sağlam bacakla bir hizaya getirmek için yavaşça çekilir. Aynı zamanda hafif bir döndürmede uygulanır,
• Her iki bacak arasına (dizler ve bilekler) bir dolgu malzemesi konur,
• Sekiz şeklinde bir bandajla bilekler sabitlenir.
• Yaralının vücudunun altından, kımıldatmaksızın doğal boşlukları kullanarak bel, diz ve bileklerin arkasına 7 kumaş şerit (veya benzeri) geçirilir.
• Yumuşak malzemeyle desteklenmiş sert tespit malzemesi, Koltuk altından ayağa kadar yerleştirilir. Ve ayaklardan yukarı doğru bağlanır.
• Düğümler tespit malzemesi üzerine atılarak bandajlar bağlanır.
• Bilek hizasındaki bandaj öncekinin üzerine sekiz şeklinde bağlanır.
• Sert tespit malzemesi bulunmaması halinde, sağlam bacağı tek destek olarak kullanarak, geniş bandajlarla tespit edilir.
Diz kapağı kırığı tespiti:
• Geniş bandajlar yardımı ile iki bacağı birleştirerek dizkapağı tespit edilir. Dizin üst ve altında kalan bandajları sıkarken dikkatli olunmalıdır.
• Geniş ve sert tespit malzemesi (tabla) varsa, kalçadan ayağa kadar yaralı bacağın altına yerleştirilir ve bunu, iki tane kalça ve diz arasında, iki tanede diz ile bilek arasında olmak üzere geniş bandajlarla bağlanabilir. Bunun üzerine eklemi sabitlemek amacıyla, sekiz şeklinde bir bandaj sarılır.
Kaval kemiğinin tespiti:
Uyluk kemiği kırığı tespitindeki gibidir.
• Bacaklar tutulur ve yavaşça çekilir,
• Doğal boşluklar kullanılarak (dizler, bilekler) yaralı bacağın altından kumaş şeritler geçirilir,
• Uygun bir şekilde yumuşak dolgu malzemesiyle desteklenmiş tespit malzemelerinden biri iç tarafta kasıktan ayağa kadar, diğer tarafta kalçadan ayağa kadar yerleştirilir,
• Ayaklardan başlanarak şeritler dış tespit malzemesi üzerinde düğümlenerek bağlanır. Bilek hizasındaki bandaj ayak tabanı üzerine sekiz şeklinde düğümlenir.
Bileğin / ayağın tespiti:
• Yaralının ayakkabıları çıkarılmadan bağları çözülür.
• Bilek seviyesinde sarılmış sekiz şeklinde bir bandajla her iki ayak birlikte tespit edilir ve yumuşak malzemelerle iyice kaplanmış (rulo yapılmış bir battaniye) bir yüzeye dayamak suretiyle bacakları yukarıda tutmak gerekir.

Yaralanmalarda İlkyardım

YARA NEDİR?

Bir travma sonucu deri yada mukozanın bütünlüğünün bozulmasıdır. Aynı zamanda kan damarları, adale, sinir vb. yapılar etkilenebilir. Derinin koruma özelliği bozulacağından enfeksiyon riski artar.

YARA ÇEŞİTLERİ NELERDİR?

- Kesik yaralar:
Bıçak, çakı, cam gibi kesici aletlerle oluşur. Genellikle basit yaralardır. Derinlikleri kolay belirlenir.

- Ezikli yaralar:
Etkenin şiddetli olarak çarpması ile oluşan yaralardır. Taş yumruk, sopa vb etkenlerle oluşur. Yara kenarları eziktir. Çok fazla kanama olmaz ancak doku zedelenmesi ve hassasiyet vardır.

- Delici yaralar:
Uzun ve sivri aletlerle(zımba,iğne,çivi vb.) oluşan yaralardır. Yüzey üzerinde derinlik hakimdir. Aldatıcı olabilir tetanos tehlikesi vardır.

- Parçalı yaralar:
Dokular üzerinde bir çekme etkisi ile meydana gelir. Doku ile ilgili tüm organ, saçlı deride zarar görebilir.

- Enfekte yaralar:
Mikrop kapma ihtimali olan yaralardır. Enfeksiyon riski yüksek yaralar şunlardır:

• Gecikmiş yaralar. (6 saatten fazla)
• Dikişleri ayrılmış yaralar.
• Kenarları muntazam olmayan yaralar.
• Çok kirli ve derin yaralar.
• Ateşli silah yaraları.
• Isırma ve sokma ile oluşan yaralar.

YARALARIN ORTAK BELİRTİLERİ NELERDİR?

• Ağrı
• Kanama
• Yara kenarının ayrılması

YARALANMALARDA İLKYARDIM NASIL OLMALIDIR?

• Yaşam bulguları değerlendirilir (ABC),
• Yara yeri değerlendirilir;
-Oluş şekli
-Süresi
-Yabancı cisim varlığı
-Kanama vb.
• Kanama durdurulur,
• Üzeri temiz bir bezle kapatılır,
• Sağlık kuruluşuna gitmesi sağlanır,
• Tetanos konusunda uyarıda bulunulur.
• Yaradaki yabancı cisimlere dokunulmamalıdır.

CİDDİ YARALANMALAR NELERDİR?

• Kenarları birleşmeyen veya 2-3 cm olan yaralar
• Kanaması durdurulamayan yaralar
• Kas veya kemiğin göründüğü yaralar
• Delici aletlerle oluşan yaralar
• Yabancı cisim saplanmış olan yaralar
• İnsan veya hayvan ısırıkları
• Görünürde iz bırakma ihtimali olan yaralar

CİDDİ YARALANMALARDA İLKYARDIM NASIL OLMALIDIR?

• Yaraya saplanan yabancı cisimler çıkarılmaz.
• Yarada kanama varsa durdurulur.
• Yara içi kurcalanmamalıdır.
• Yara temiz ve nemli bir bezle örtülür.
• Yara üzerine bandaj uygulanır.
• Tıbbi yardım istenir (112)

DELİCİ GÖĞÜS YARALANMALARINDA NE GİBİ SORUNLAR GÖRÜLEBİLİR?

Göğsün içine giren cisim akciğer zarı ve akciğeri yaralar. Bunun sonucunda şu belirtiler görülebilir:

• Yoğun ağrı
• Solunum zorluğu
• Morarma
• Kan tükürme
• Açık pnömotoraks (Göğüsteki yarada nefes alıyor görüntüsü)

DELİCİ GÖĞÜS YARALANMALARINDA İLKYARDIM NASIL OLMALIDIR?

• Hasta / yaralının bilinç kontrolü yapılır,
• Hasta yaralının yaşam bulguları değerlendirilir,
• Yara üzeri plastik poşet naylon vb. sarılmış bir bezle kapatılır,
• Nefes alma sırasında yaraya hava girmesini engellemek, nefes verme sırasında havanın dışarı çıkmasını sağlamak için yara üzerine konan bezin bir ucu açık bırakılır,
• Hasta / yaralı bilinci açık ise yarı oturur pozisyonda oturtulur,
• Ağızdan hiçbir şey verilmez,
• Yaşam bulguları sık sık kontrol edilir,
• Açık pnömotoraksta şok ihtimali çok yüksektir. Bu nedenle şok önlemleri alınmalıdır,
• Tıbbi yardım istenir (112).

DELİCİ KARIN YARALANMALARINDA NE GİBİ SORUNLAR OLABİLİR?

• Karın bölgesindeki organlar zarar görebilir.
• İç ve dış kanama ve buna bağlı şok oluşabilir,
• Karın tahta gibi sert ve çok ağrılı ise durum ciddidir,
• Bağırsaklar dışarı çıkabilir.

DELİCİ KARIN YARALANMALARINDA İLKYARDIM NASIL OLMALIDIR?

• Hasta/ yaralının bilinç kontrolü yapılır.
• Hasta / yaralının yaşam bulguları kontrol edilir.
• Dışarı çıkan organlar içeri sokulmaya çalışılmaz, üzerine geniş ve nemli temiz bir bez örtülür.
• Bilinç yerinde ise sırt üstü pozisyonda bacaklar bükülmüş olarak yatırılır, ısı kaybını önlemek için üzeri örtülür.
• Ağızdan hiçbir şey verilmez.
• Yaşam bulguları sık sık izlenir.
• Tıbbi yardım istenir (112).

KAFATASI VE OMURGA YARALANMALARI NEDEN ÖNEMLİDİR?

• Darbenin şiddetine bağlı olarak kafatası boşluğunda yer alan merkezi sinir sistemi etkilenebilir.
• Bel kemiğindeki yaralanmalarda omurgada ani sıkışma yada ayrılma meydana gelebilir.
• Bunun sonucunda sinir sistemi etkilenerek bazı olumsuz sonuçlar oluşabilir.
• Trafik kazalarında ölümlerin % 80 ni kafa beyin yaralanmalarından olmaktadır

KAFATASI YARALANMALARI ÇEŞİTLERİ NELERDİR?

Saçlı deride yaralanmalar
• Saç derisi kafatası yüzeyi üzerinde kolaylıkla yer değiştirebilir ve herhangi bir darbe sonucu kolayca ayrılabilir.
• Bu durumda çok fazla miktarda kanama olur burada öncelik kanamanın durdurulması olmalıdır.

Kafatası, beyin yaralanmaları

• Kafatası kırıkları: Bu durumda kemiğin kırılmasından çok olası beyin zedelenmesi önemlidir. Bu nedenle beyin hasarı bulguları değerlendirilmelidir.
• Yüz yaralanmaları: Ağız ve burun yaralanmalarında solunum ciddi şekilde etkilenebilir ve duyu organları zarar görebilir. Bir yüz yaralanması sonucunda burun, çene kemiği kemiklerinde yaralanma görülebilir.
• Omurga (bel kemiği) yaralanmaları: En çok zarar gören bölge bel ve boyun bölgesidir ve çok ağrılıdır. Kazalarda en çok boyun etkilenir.

KAFATASI VE OMURGA YARALANMALARININ NEDENLERİ NELERDİR?

• Yüksek bir yerden düşme
• Baş ve gövde yaralanması
• Otomobil yada motosiklet kazaları
• Spor ve iş kazaları
• Göçük altında kalma

KAFATASI VE OMURGA YARALANMALARINDA BELİRTİLER NELERDİR?

• Bilinç düzeyinde değişmeler, hafıza değişiklikleri yada hafıza kaybı
• Başta, boyunda ve sırtta ağrı
• Elde ve parmaklarda karıncalanma yada his kaybı
• Vücudun herhangi bir yerinde tam yada kısmi hareket kaybı
• Başta yada bel kemiğinde şekil bozukluğu
• Burun ve kulaktan beyin omurilik sıvısı ve kan gelmesi
• Baş, boyun ve sırtta dış kanama
• Sarsıntı
• Denge kaybı
• Kulak ve göz çevresinde morluk

Ancak, hastada hiçbir belirti yoksa bile,

• Yüz ve köprücük kemiği yaralanmaları
• Tüm düşme vakaları
• Trafik kazaları
• Bilinci kapalı tüm hasta / yaralılar kafa ve omurga yaralanması olarak var sayılmalıdır.

KAFATASI VE OMURGA YARALANMALARINDA İLKYARDIM NASIL OLMALIDIR?

• Bilinç kontrolü yapılır,
• Yaşam bulguları değerlendirilir,
• Hemen tıbbi yardım istenir(112),
• Bilinci açıksa hareket etmemesi sağlanır,
• Her hangi bir tehlike söz konusu ise düz pozisyonda sürüklenir,
• Baş-boyun-gövde ekseni bozulmamalıdır,
• Yardım geldiğinde sedyeye baş-boyun-gövde ekseni bozulmadan alınmalıdır,
• Taşınma ve sevk sırasında sarsıntıya maruz kalmaması gerekir,
• Tüm yapılanlar ve hasta/yaralı hakkındaki bilgiler kaydedilmeli ve gelen ekibe bildirilmelidir,
• Asla yalnız bırakılmamalıdır.

Göz, Kulak ve buruna Yabancı Cisim Kaçmasında İlkyardım

GÖZE YABANCI CİSİM KAÇMASINDA İLKYARDIM NASIL OLMALIDIR?

Toz gibi küçük madde ise;
• Göz ışığa doğru çevrilir ve alt göz kapağı içine bakılır,
• Gerekirse üst göz kapağı açık tutulur,
• Nemli temiz bir bezle çıkarılmaya çalışılır,
• Hastaya gözünü kırpıştırması söylenir,
• Göz ovulmamalıdır,
• Çıkmıyorsa sağlık kuruluşuna gitmesi sağlanır.

Bir cisim batması varsa yada metal cisim kaçmışsa;
• Gerekmedikçe hasta kımıldatılmaz,
• Göze hiçbir şekilde dokunulmaz,
• Tıbbi yardım istenir(112),
• Hastanın göz uzmanlık dalı olan bir sağlık kuruluşuna gitmesi sağlanır.

Kulağa yabancı cisim kaçmasında ilkyardım nasıl olmalıdır?
• Kesinlikle sivri ve delici bir cisimle müdahale edilmemelidir,
• Su değdirilmemelidir,
• Tıbbi yardım istenmelidir (112).

Buruna yabancı cisim kaçmasında ilkyardım nasıl olmalıdır?
• Burun duvarına bastırarak kuvvetli bir nefes verme ile cismin atılması sağlanmalıdır,
• Ağızdan nefes alıp vermesi söylenir,
• Çıkmazsa tıbbi yardım istenmelidir (112).

Zehirlenmelerde İlkyardım

ZEHİRLENME NEDİR?

Vücuda zehirli (toksik) bir maddenin girmesi ile normal fonksiyonlarının bozulmasıdır. Vücudun yaşamsal fonksiyonlarına zarar verebileceğinden vücuda giren her türlü yabancı maddenin zehirli (toksik) olduğu varsayılır.

ZEHİRLENMELERDE GENEL BELİRTİLER NELERDİR?

• Sindirim sistemi bozuklukları: Bulantı, kusma, karın ağrısı, ishal
• Sinir sistemi bozuklukları: Bilinç kaybı, havale, rahatsızlık hissi, hareketlerde uyumsuzluk
• Solunum sistemi bozuklukları: Nefes darlığı, morarma, solunum durması
• Dolaşım sistemi bozuklukları: Nabız bozukluğu, kalp durması

ZEHİRLENME HANGİ YOLLARLA MEYDANA GELİR?

Zehirlenme yolları üç grupta toplanır:

a) Sindirim yoluyla:
En sık rastlanan zehirlenme yoludur. Sindirim yoluyla alınan zehirler genellikle ev yada bahçede kullanılan kimyasal maddeler, zehirli mantarlar, bozuk besinler, ilaç ve aşırı alkoldür.
b) Solunum yoluyla:
Zehirli maddenin solunum yolu ile alınmasıyla oluşur. Genellikle karbonmonoksit (tüp kaçakları, şofben, bütan gaz sobaları), lağım çukuru veya kayalarda biriken karbondioksit, havuz hijyeni için kullanılan klor, yapıştırıcılar, boyalar ev temizleyicileri vb. maddelerle oluşur.
c) Cilt yoluyla:
Zehirli madde vücuda direk deri aracılığı ile girer. Bu yolla zehirlenme böcek sokmaları, hayvan ısırmaları. İlaç enjeksiyonu yada sarmaşık, zirai ilaçlar gibi zehirli maddelerin deriden emilmesi ile olur.

SİNDİRİM YOLUYLA ZEHİRLENMEDE İLKYARDIM NASIL OLMALIDIR?

• Bilinç kontrolü yapılmalıdır,
• Ağız zehirli madde ile temas etmişse su ile çalkalanmalıdır.Zehirli madde ele temas etmişse el sabunlu su ile yıkanır,
• Yaşam bulguları değerlendirilir,
• Kusma, bulantı, ishal vb. belirtiler değerlendirilir,
• Kusturulmaya çalışılmaz, özellikle yakıcı maddelerin alındığı durumlarda hasta asla kusturulmamalıdır,
• Bilinç kaybı varsa koma pozisyonu verilir, üstü örtülür,
• 112 aranarak bildirilir,
• Olayla ilgili bilgiler toplanarak kaydedilir :
-Zehirli maddenin türü nedir?
-İlaç yada uyuşturucu alıyor mu?
-Hasta saat kaçta bulundu?
-Evde ne tip ilaçlar var?

SOLUNUM YOLU İLE ZEHİRLENMELERDE İLKYARDIM NASIL OLMALIDIR?

• Hasta temiz havaya çıkarılır yada cam ve kapı açılarak ortam havalandırılır,
• Yaşamsal belirtiler değerlendirilir (ABC),
• Yarı oturur pozisyonda tutulur,
• Bilinç kapalı ise koma pozisyonu verilir,
• Tıbbi yardım istenir (112),
• İlkyardımcı müdahale sırasında kendini ve çevresini korumak için gerekli önlemleri almalıdır,
• Solunumu korumak için maske veya ıslak bez kullanmalıdır,
• Elektrik düğmeleri ve diğer elektrikli aletler ve ışıklandırma cihazları kullanılmamalıdır,
• Yoğun duman varsa hastayı dışarı çıkarmak için ip kullanılmalıdır,
• Derhal itfaiyeye haber verilmelidir (110).

CİLT YOLU İLE ZEHİRLENMELERDE İLKYARDIM NASIL OLMALIDIR?

• Yaşam bulguları değerlendirilir,
• Ellerin zehirli madde ile teması önlenmelidir,
• Zehir bulaşmış giysiler çıkartılır,
• 15-20 dakika boyunca deri bol suyla yıkanmalıdır,
• Tıbbi yardım istenir (112).

ZEHİRLENMELERDE GENEL İLKYARDIM KURALLARI NELERDİR?

• Zehirlenmeye neden olan maddeyi uzaklaştırmak (Kirli madde vücuttan ne kadar çabuk uzaklaştırılırsa o kadar az miktarda emilir).
• Hayati fonksiyonların devamının sağlanması
• Sağlık kuruluşuna bildirme (112)

ZEHİR DANIŞMA MERKEZİ
0 800 314 79 00